Co to jest transplantologia?

Pomimo ciągłego postępu i rozwoju medycyny istnieją schorzenia, choroby oraz sytuacje, w przypadku, których nawet zastosowanie najbardziej zaawansowanych technologii i medycznych procedur okazuje się bezowocne. Jedynym rozwiązaniem okazuje się wówczas przeszczep. Jednym z najbardziej ofiarnych i bezcennych gestów, jaki możemy ofiarować drugiemu człowiekowi jest podarowanie szansy na zupełnie nowe życie – zadeklarowanie gotowości oddania szpiku kostnego czy możliwości pośmiertnego pobrania tkanek czy narządów.

Przeszczepianiem narządów, tkanek zajmuje się dziedzina medycyny zwana transplantologią. Transplantologia z łacińskiego transplantare – szczepić i plantare – sadzić. Operacje polegające na pobraniu tkanek bądź narządów z jednego organizmu i przeszczepieniu ich do organizmu biorcy są niezwykle skomplikowane i obarczone sporym ryzykiem. Organizm biorcy może odrzucić przeszczep, dlatego po operacji bardzo ważne jest podjęcie stosownego leczenia – immunosupresyjnego, dzięki któremu istnieją duże szanse, że przeszczepiony narząd podejmie właściwe funkcje oraz nie zostanie odrzucony przez organizm biorcy.

Wyróżniamy następujące rodzaje przeszczepów:

  • przeszczep autogeniczny – polega na przeszczepieniu własnej tkanki z jednego miejsce w inne miejsce, często stosowany w przypadku oparzeń;
  • przeszczep izogeniczny – polega na przeniesieniu tkanki lub narządu między osobnikami identycznymi genetycznie, np. bliżniakami jednojajowymi;
  • przeszczep allogeniczny – polega na przeszczepieniu tkanki lub narządu między osobnikami tego samego gatunku, o podobnym, ale nie jednakowym genotypie, np. człowiek → człowiek;
  • przeszczep ksenogeniczny – polega na polega na przeniesieniu tkanki lub narządu między osobnikami różnego gatunku

W jaki sposób możemy pomóc? W Polsce dopuszczalne są dwa rodzaje transplantacji. Tzw. przeszczep rodzinny, kiedy to dawcą i biorcą narządów są osoby spokrewnione. Jeśli występuje zgodność tkankowa i brak przeciwwskazań medycznych, wówczas dopuszczalne jest, aby spokrewniona z chorym osoba została dawcą – zazwyczaj nerki bądź fragmentu wątroby. Druga forma dopuszczalna prawem forma transplantacji to przeszczep pośmiertny (po komisyjnym orzeczeniu śmierci pnia mózgu), jeśli pacjent nie wyraził wcześniej sprzeciwu (czy to w formie pisemnej czy ustnie w towarzystwie dwóch świadków) zostają pobrane narządy.
Darować komuś szansę na drugie życie możemy również rejestrując się w Krajowym Banku Dawców Szpiku.

Kto może zostać dawcą?

W Polsce obowiązuje zasada domniemanej zgody oznacza to, iż w przypadku braku pisemnej zgody bądź ustnego oświadczenia woli, zakłada się, że pacjent, u którego stwierdzono śmierć pnia mózgu wyraził zgodę na pobranie narządów. Lekarze nie mają zatem obowiązku proszenia rodziny pacjenta o zgodę na pobranie narządów, jednak zwykle pytają bliskich czy nie wyrażają sprzeciwu.
Lekarze nie mogą pobrać narządów do transplantacji, jeżeli pacjent złożył sprzeciw wobec pośmiertnego pobrania narządów. Aby uniknąć nieporozumień i oszczędzić rodzinie podejmowania trudnej decyzji, warto podpisać deklarację dawcy bądź otwarcie powiadomić rodzinę o naszym stosunku do pośmiertnego pobierania narządów.

Jak złożyć oświadczenie woli?

Jeśli gotowi jesteśmy ofiarować szansę na drugie życie oczekującym na przeszczep, warto podpisać tzw. oświadczenie woli, w którym jasno oznajmiamy, iż nie wyrażamy sprzeciwu wobec pobrania narządów. Choć oświadczenie woli nie ma mocy prawnej, ma charakter czysto informacyjny – znacznie przyspiesza i ułatwia procedurę pobrania narządów czy tkanek. Oświadczenie woli możemy pobrać ze strony Poltransplant – Centrum Koordynacyjno – Koordynacyjnego ds. Transplantologii. Oświadczenie powinno zawierać deklarację: „Wyrażam zgodę na pobranie po śmierci moich tkanek i narządów do przeszczepienia”. A także imię, nazwisko, adres, pesel oraz własnoręczny podpis. Oświadczenie woli należy dołączyć do dokumentów i nosić zawsze przy sobie. Warto również o podpisaniu deklaracji poinformować najbliższych.

Jak wyrazić sprzeciw wobec pośmiertnego oddania narządów?

Zgodnie z obowiązującym prawem – Ustawą z dn. 1 lipca 2005 roku o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, każdy może wyrazić sprzeciw wobec pośmiertnego pobrania narządów. W jaki sposób tego dokonać? Sprzeciw wyrazić można w trójnasób: zgłosić pisemny sprzeciw w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów, pisemnego oświadczenia opatrzonego własnoręcznym podpisem, oświadczenia ustnego złożonego w obecności przynajmniej dwóch świadków, poświadczonego przez nich pisemnie.